Susanne van der Velden

In dit proefschrift onderzoek ik de opkomst van ASML tot en met hun posities als wereldwijde marktleider voor de productie van lithografieapparatuur. Daarbij hanteer ik zowel een historische als theoretische benadering. Ik laat zien hoe het bedrijf strategische besluitvorming toepaste om een combinatie van technologische innovatie, innovatie in de toeleveringsketen en binnen ecosystemen, en een sterke leercultuur te creëren, door te ontwikkelen en in stand te houden. Gedurende veertig jaar evolueerde ASML van een afsplitsing van Philips tot marktleider, met een monopolie in de meest geavanceerde technologieën en vervullen ze (ongewenst) een centrale rol in de geopolitieke technologie oorlog. In deze periode heeft het bedrijf een opmerkelijk vermogen getoond om te kundig te navigeren door een volatiele high-tech markt waarbij ze een aantal kern strategische principes hanteerde en tegelijkertijd adaptieve groeistrategieën toepaste.

Mijn analyse beoogt een beeld te creëren van de vroege ontwikkelingen van ASML, met focus op hoe strategische beslissingen bij de oprichting — vaak onder omstandigheden van onzekerheid — een blijvende stempel op de organisatie hebben gedrukt. Deze beslissingen, diepgeworteld in het DNA van de organisatie, boden een stabiel maar aanpasbaar kader dat aanhoudende groei en wendbaarheid mogelijk maakten. Hierdoor kon het bedrijf flexibel inspelen op steeds veranderende condities, zowel op het gebied van de markt omstandigheden als de steeds voortschrijdende technologische vereisten. Deze basisprincipes waren niet slechts overlevingstactieken, maar bleken strategische kaders die de langetermijntrajecten van ASML vormden.

Een kernaspect van ASML’s strategie is de onophoudelijke focus op het langdurig zoveel mogelijk investeren in R&D om zo technologisch leiderschap te verkrijgen en te behouden. Hoofdstuk 2 beschrijft hoe ASML strategische besluitvorming gebruikte om haar positie te versterken bij elke technologische en marktcyclus. Het bedrijf zette de sectorbrede crises om in kansen, verbeterde haar technologische aanbod en verstevigde haar marktpositie tijdens en direct na elke crisis. Deze proactieve aanpak van crisismanagement onderstreept ASML’s strategische flexibiliteit—een belangrijke eigenschap die bijdraagt aan het langdurige succes van het bedrijf.

Hoofdstuk 3 gaat dieper in op het mechanisme van het imprinten van business equations, en onthult hoe een set van eenvoudige maar robuuste regels in de beginfase van het bedrijf een duurzame cultuur gericht op innovatie en wendbaarheid faciliteerde. Deze equations waren niet statisch; terwijl het ostensieve deel van deze imprints over tijd hetzelfde bleef, evolueerden de performatieve aspecten samen met de groei en het tot wasdom komen van het bedrijf. Dit funderende strategische kader heeft ASML in staat gesteld om sensitieve periodes te doorstaan en sterker uit elke sensitieve periode te komen, door zowel interne vaardigheden als externe kansen te benutten.

In de late jaren ’90 en vroege jaren 2000 ging de industrie door een tijdperk van ferment (het wisselen van paradigma), wat resulteerde in een belangrijke strategische en technologische zoektocht voor ASML. Hoofdstuk 4 zoomt in op deze periode, waarbij ik de theorie van real options en de scientific experiment benadering toepas om te demonstreren hoe ASML haar portfolio van technologieën op strategische wijze beheerde. Deze proactieve aanpak stelde ASML in staat een balans te vinden tussen flexibiliteit en toewijding. Hierdoor werden ze niet alleen de meest vooraanstaande speler op het gebied van de bestaande technologieën waren ze ook de koploper in het pionieren van de volgende generatie lithografie systemen.

Ten slotte concludeer ik dat het succes van ASML diepgeworteld is in haar strategische managementpraktijken, die helemaal zijn afgestemd om om te gaan met de snel veranderende, high-tech marktomgeving. Het vermogen van het bedrijf om strategisch en technologisch inzicht te combineren met een flexibele uitvoering heeft het niet alleen in staat gesteld om te reageren op kort termijn uitdagingen, maar heeft het ook gepositioneerd om de toekomst van de halfgeleiderindustrie vorm te geven.

Voor zowel praktijkmensen als academici illustreert het verhaal van ASML het cruciale belang om organisatorische flexibiliteit in te bedden binnen een robuust strategisch kader. De inzichten uit deze ASML-casestudy bieden waardevolle lessen voor andere bedrijven die actief zijn in technologiegedreven markten, en benadrukken de noodzaak om te investeren in kern vaardigheden en technologieën terwijl de organisatie wendbaar blijft om in te spelen op veranderende omstandigheden in de markt.