Mariana Riquito

Dit proefschrift is een etnografie van de plekgebonden strijd tegen de komst en uitbreiding van een dagbouwmijn voor lithium in Covas do Barroso, een dorp in Noord-Portugal, in het bergachtige gebied van Trás-os-Montes. Gebaseerd op etnografisch veldwerk en een voortdurende betrokkenheid bij deze plek sinds 2021, onderzoekt het proefschrift hoe de komst van de mijnbouw de temporele horizonnen, relationele werelden en dagelijkse praktijken herschikken. Het proefschrift stelt de vraag hoe de komst en uitbreiding van de lithiummijnbouw de plekgebonden praktijken en het gevoel van toebehoring doorkruizen en hervormen, door te onderzoeken hoe de inwoners – de Barrosões – deze transformaties ervaren, conceptualiseren en betwisten, en hoe hun relaties met de bergen, rivieren, weiden en de levensvormen die ze in stand houden, worden beïnvloed. Door een politiek-ontologisch kader te hanteren voor de analyse van extractivistische conflicten, benadert dit proefschrift de strijd in Covas do Barroso als een onto-politiek conflict.

Het proefschrift onthult dat het mijnbouwproject wordt begrepen als onderdeel van bredere historische processen van marginalisering, onteigening en de ontologische waardevermindering van de leefwereld op het platteland. Bovendien wordt het ervaren als een diepgaande existentiële verstoring die sociaal-ecologische, territoriale, temporele en affectieve verhoudingen ontwricht. Mijnbouw is niet simpelweg een politiek, economisch of milieuprobleem; het vormt een inbreuk op de essentie van het zijn-in-de-wereld, die continuïteit, toebehoring en toekomstvisies destabiliseert. Tegelijkertijd heeft de komst van het mijnbouwproject een hernieuwde verbondenheid met plek teweeggebracht, waardoor de relatie van de bewoners met bergen, rivieren en weiden, en de diverse levensvormen die ze in stand houden, gepolitiseerd is. Dit heeft hun gevoel van toebehoring met de plek versterkt en een proces van territoriale terugtoe-eigening bevorderd door de politisering van hun plekgebonden modo de vida (levenswijze).

Dit proces van politisering en hernieuwde verbondenheid wordt geconceptualiseerd als “re-existentie”: een vorm van verzet geworteld in de verdediging en verwerkelijking van de existentievoorwaarden zelf, die onlosmakelijk verbonden zijn met plek. Voor zover bewoners mét de plek zijn – verbonden in complexe relaties waardoor de plek hen maakt en zij de plek maken – wordt verzet tegen mijnbouw een vorm van verdediging van de eigen existentie. Weigering – van het accepteren van het project, het verkopen van land of het accepteren van compensatie – komt voort uit een fundamentele onverenigbaarheid tussen de relationele band van bewoners met de plek en de economische logica van staats- en bedrijfsactoren. Ondanks deze onverenigbaarheid gaan bewoners strategisch in op staats- en bedrijfsmechanismen om hun eisen politiek haalbaar te maken, terwijl ze relaties met plek onderhouden die niet te reduceren zijn tot leesbare grammatica’s – een verdedigingspraktijk die in dit proefschrift wordt geconceptualiseerd als “strategische ambiguïteit.”

Door politieke ontologie in een Europese context te mobiliseren, belicht dit proefschrift hoe ontologische verschillen – tussen plek als handelswaar en plek als toebehoring, en tussen extractieve en relationele temporaliteiten – voortbestaan binnen de marges van de veronderstelde kern van de moderniteit. Het proefschrift betoogt dat dergelijke strijd niet louter lokale conflicten zijn, maar openingen naar pluriversale politiek. Binnen een context van hyper-extractivisme onthult dit proefschrift dat de strijd in Covas do Barroso noch marginaal noch geïsoleerd is, maar een cruciale casus voor het begrijpen van wat er op het spel staat bij hedendaagse energietransities. Door de verdediging van relationele leefwerelden centraal te stellen, daagt deze plekgebonden strijd de koloniale onvermijdelijkheid van extractivisme uit en opent zij mogelijkheden voor pluriversale werelden.